Atmosferde bulunan azot, oksijen ve karbondioksit gibi temel gazlara göre oldukça düşük oranda bulunan ozon, iklimi etkilemekte ve yeryüzündeki canlıların korunmasında önemli rol oynamaktadır.
Güneşten gelen yüksek enerjili ultraviole radyasyonunun etkisiyle atmosferde oksijen molekülü parçalanarak serbest oksijen atomu haline dönüşmektedir. Daha sonra serbest haldeki oksijen atomları yine ultraviole radyasyonun etkisiyle oksijen molekülüyle birleşerek ozon molekülünü oluşturmaktadırlar. Yüksek enerjili ultraviole radyasyonu ozonun hem oluşmasında hem de parçalanmasında tek başına etken bir rol oynamaktadır.
Ozon atmosferde en yoğun olarak troposfer ve stratosfer tabakalarında olmak üzere iki ayrı tabakada ayrı şekilde bulunmaktadır.
Bunlardan ilki, stratosfer tabakası içerisinde, yerden yaklaşık 10-50 km.’ler arasında doğal olarak bulunan ve atmosferdeki toplam ozonun %90’ını oluşturan stratosferik ozondur. Güneşten gelen zararlı ultraviole radyasyonunu emmesi nedeniyle hayati önem taşır ve İYİ HUYLU OZON olarak isimlendirilir.
İkincisi ise yerden yaklaşık 10-15 km.’ler arasında bulunan atmosferdeki toplam ozonun % 10’unu oluşturan ve insan kaynaklı olan troposferik ozondur. (Endüstriyel atıklar, egzoz gazı vb.)
Özellikle Azot oksit türevlerinin güneş ışığı ile tepkimeye girmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. İnsan sağlığını olumsuz yönde etkilediğinden KÖTÜ HUYLU OZON olarak isimlendirilir.
Toplam ozon ise, bu iki farklı huylu ozonun birleşmesinden oluşmaktadır.
Tüm medya ve halk arasında ortaya atılan ve konuşulan “Ozon Deliği” şeklindeki ifade yanlıştır. Bilim adamlarının bahsetmeye çalıştığı ozon tabakasındaki incelme veya yoğunluğunda görülen azalmadır. Ozon tabakasındaki incelme, özellikle kutuplarda görülen bir durumdur. Ozon tabakasını etkilediğine inanılan mekanizmalar çok karmaşık olmakla beraber özellikle kutuplarda oluşan fiziko-kimyasal tepkimelere bağlıdır. Bu mekanizmaların en bilineni özellikle kutuplardaki çok düşük sıcaklıklar yardımıyla atmosferdeki klor ve brom moleküllerinin ozon molekülleri ile tepkimeye girerek ve ozonu parçalayarak yok olmasına neden olan mekanizmadır.
Stratosfer tabakasında ozon gazının oluşma yöntemi aynı zamanda UV lambaları ile yapay bir şekilde ozon gazı üretiminin de temelini oluşturmaktadır.
YERYÜZÜNE YAKIN BÖLGELERDE OLUŞAN OZON GAZI
Özellikle kış aylarında görülen şimşeklerin (yüksek elektrik yükü boşalmasının) yeryüzüne yakın bölgelerde oluşturduğu ozon gazıdır. Şimşek oluşumu sırasında ortaya çıkan çok yüksek enerji, havada gaz haldeki oksijeni parçalayarak ozon gazı oluşmasına sebep olmaktadır. Bu da doğanın kendi kendine bir anlamda dezenfeksiyon, koku giderme, okside etme vb. mekanizmasıdır.
Aslında Ozon Jeneratörü üretici firmalarının yapmaya çalıştığı da bu yöntemin bir kopyasıdır. Ozon jeneratörlerinde belli bir ortamdan geçirilen hava veya yüksek saflıktaki oksijen üzerine yüksek voltaj veya frekans uygulanmasıyla ozon üretilmektedir. (Corona Discharge Yöntemi gibi)
Ozon nedir ?
